دسترسی به مجموعه آثار سعدی
ابومحمد مُصلِح بن عَبدُالله مشهور به سعدی شیرازی (حدود ۵۸۵ یا حدود ۶۰۶ – ۶۷۱ یا ۶۹۱ هجری قمری) شاعر و نویسندهٔ پارسیگوی ایرانی است. مقامش نزد اهل ادب تا بدانجاست که به وی لقب استاد سخن دادهاند. آثار معروفش کتاب گلستان در نثر و بوستان در بحر متقارب و نیز غزلیات وی است.
زندگینامه
سعدی در شیراز متولد شد. پدرش در دستگاه دیوانی اتابک سعد بن زنگی، فرمانروای فارس شاغل بود.]
سعدی هنوز طفل بود که پدرش در گذشت. در دوران کودکی با علاقه زیاد به مکتب میرفت و مقدمات علوم را میآموخت. هنگام نوجوانی به پژوهش و دین و دانش علاقه فراوانی نشان داد. اوضاع نابسامان ایران در پایان دوران سلطان محمدخوارزمشاه و بخصوص حمله سلطان غیاث الدین، برادر جلال الدین خوارزمشاه به شیراز (سال ۶۲۷) سعدی راکه هوایی جز کسب دانش در سر نداشت برآن داشت دیار خود را ترک نماید. سعدی در حدود ۶۲۰ یا ۶۲۳ قمری از شیراز به مدرسهٔ نظامیهٔ بغداد رفت و در آنجا از آموزههای امام محمد غزالی بیشترین تأثیر را پذیرفت (سعدی در گلستان غزالی را «امام مرشد» مینامد). غیر از نظامیه، سعدی در مجلس درس استادان دیگری از قبیل شهابالدین سهروردی نیز حضور یافت و در عرفان از او تأثیر گرفت. معلم احتمالی دیگر وی در بغداد ابوالفرج بن جوزی (سال درگذشت ۶۳۶) بودهاست که در هویت اصلی وی بین پژوهندگان (از جمله بین محمد قزوینی و محیط طباطبایی) اختلاف وجود دارد.
پس از پایان تحصیل در بغداد، سعدی به سفرهای متنوعی پرداخت که به بسیاری از این سفرها در آثار خود اشاره کردهاست. در این که سعدی از چه سرزمینهایی دیدن کرده میان پژوهندگان اختلاف نظر وجود دارد و به حکایات خود سعدی هم نمیتوان چندان اعتماد کرد و به نظر میرسد که بعضی از این سفرها داستانپردازی باشد (موحد ۱۳۷۴، ص ۵۸)، زیرا بسیاری از آنها پایه نمادین و اخلاقی دارند نه واقعی. مسلم است که شاعر به عراق، شام و حجاز سفر کرده است] و شاید از هندوستان، ترکستان، آسیای صغیر، غزنه، آذربایجان، فلسطین، چین، یمن و آفریقای شمالی هم دیدار کرده باشد.
سعدی در حدود ۶۵۵ قمری به شیراز بازگشت و در خانقاه ابوعبدالله بن خفیف مجاور شد. حاکم فارس در این زمان اتابک ابوبکر بن سعد زنگی(۶۲۳-۶۵۸) بود که برای جلوگیری از هجوم مغولان به فارس به آنان خراج میداد و یک سال بعد به فتح بغداد به دست مغولان (در ۴ صفر ۶۵۶) به آنان کمک کرد. در دوران ابوبکربن سعدبن زنگی شیراز پناهگاه دانشمندانی شده بود که از دم تیغ تاتار جان سالم بدر برده بودند. در دوران وی سعدی مقامی ارجمند در دربار به دست آورده بود. در آن زمان ولیعهد مظفرالدین ابوبکر به نام سعد بن ابوبکر که تخلص سعدی هم از نام او است به سعدی ارادت بسیار داشت. سعدی به پاس مهربانیهای شاه سرودن بوستان را در سال ۶۵۵ شروع نمود. و کتاب را در ده باب به نام اتابک ابوبکر بن سعدبن زنگی در قالب مثنوی سرود. هنوز یکسال از تدوین بوستان نگذشته بود که در بهار سال ۶۵۶ دومین اثرش گلستان را بنام ولیعهد سعدبن ابوبکر بن زنگی نگاشت و خود در دیباچه گلستان میگوید. هنوز از گلستان بستان یقینی موجود بود که کتاب گلستان تمام شد.
نظرات درباره تاریخ تولد و وفات
بر اساس تفسیرها و حدسهایی که از نوشتهها و سرودههای خود سعدی در گلستان و بوستان میزنند، و با توجه به این که سعدی تاریخ پایان نوشته شدن این دو اثر را در خود آنها مشخص کردهاست، دو حدس اصلی در تاریخ تولد سعدی زده شدهاست. نظر اکثریت مبتنی بر بخشی از دیباچهٔ گلستان است (با شروع «یک شب تأمل ایام گذشته میکردم») که بر اساس بیت «ای که پنجاه رفت و در خوابی» و سایر شواهد این حکایت، سعدی را در ۶۵۶ قمری حدوداً پنجاهساله میدانند و در نتیجه تولد وی را در حدود ۶۰۶ قمری میگیرند. از طرف دیگر، عدهای، از جمله محیط طباطبایی در مقالهٔ «نکاتی در سرگذشت سعدی»، بر اساس حکایت مسجد جامع کاشغر از باب پنجم گلستان (با شروع «سالی محمد خوارزمشاه، رحمت الله علیه، با ختا برای مصلحتی صلح اختیار کرد») که به صلح محمد خوارزمشاه که در حدود سال ۶۱۰ بودهاست اشاره میکند و سعدی را در آن تاریخ مشهور مینامد، و بیت «بیا ای که عمرت به هفتاد رفت» از اوائل باب نهم بوستان، نتیجه میگیرد که سعدی حدود سال ۵۸۵ قمری، یعنی هفتاد سال پیش از نوشتن بوستان در ۶۵۵ قمری، متولد شدهاست. اکثریت محققین (از جمله بدیعالزمان فروزانفر در مقالهٔ «سعدی و سهروری» و عباس اقبال در مقدمه کلیات سعدی) این فرض را که خطاب سعدی در آن بیت بوستان خودش بودهاست، نپذیرفتهاند. اشکال بزرگ پذیرش چنین نظری آن است که سن سعدی را در هنگام مرگ به ۱۲۰ سال میرساند! حکایت جامع کاشغر نیز توسط فروزانفر و مجتبی مینوی داستانپردازی دانسته شدهاست، اما محمد قزوینی نظر مشخصی در این باره صادر نمیکند و مینویسد «حکایت جامع کاشغر فیالواقع لاینحل است». محققین جدیدتر، از جمله ضیاء موحد (موحد ۱۳۷۴، صص ۳۶ تا ۴۲)، کلاً این گونه استدلال در مورد تاریخ تولد سعدی را رد میکنند و اعتقاد دارند که شاعران کلاسیک ایران اهل «حدیث نفس» نبودهاند بنابراین نمیتوان درستی هیچیک از این دو تاریخ را تأیید کرد.
وفات سعدی را اکثراً در ۶۹۱ قمری میدانند. ولی عدهای از جمله سید حسن تقیزاده احتمال دادهاند که سعدی در حدود ۶۷۱ قمری فوت کردهاست. محمد قزوینی در نامهای به تقیزاده مینویسد که احتمال ۶۷۱ بسیار قوی است ولی آن را «خرق اجماع مورخین» و «باعث طعن» میداند.
آرامگاه
نوشتار اصلی: آرامگاه سعدی
آرامگاه سعدی شیراز.
سعدی در خانقاهی که اکنون آرامگاه اوست و در گذشته محل زندگی او بود، به خاک سپرده شد که در ۴ کیلومتری شمال شرقی شیراز، در دامنه کوه فهندژ، در انتهای خیابان بوستان و در کنار باغ دلگشا است. این مکان در ابتدا خانقاه شیخ بوده که وی اواخر عمرش را در آنجا میگذرانده و سپس در همانجا دفن شدهاست. برای اولین بار در قرن هفتم توسط خواجه شمس الدین محمد صاحبدیوانی وزیر معروف آباقاخان، مقبرهای بر فراز قبر سعدی ساخته شد. در سال ۹۹۸ به حکم یعقوب ذوالقدر، حکمران فارس، خانقاه شیخ ویران گردید و اثری از آن باقب نماند. تا این که در سال ۱۱۸۷ ه.ق. به دستور کریمخان زند، عمارتی ملوکانه از گچ و آجر بر فراز مزار شیخ بنا شد که شامل ۲ طبقه بود. طبقه پایین دارای راهرویی بود که پلکان طبقه دوم از آنجا شروع میشد. در دو طرف راهرو دو اطاق کرسی دار ساخته شده بود. در اطاقی که سمت شرق راهرو بود، قبر سعدی قرار داشت و معجری چوبی آن را احاطه کره بود. قسمت غربی راهرو نیز موازی قسمت شرقی، شامل دو اطاق میشد، که بعدها شوریده (فصیح الملک) شاعر نابینای شیرازی در اطاق غربی این قسمت دفن شد. طبقه بالای ساختمان نیز مانند طبقه زیرین بود، با این تفاوت که برروی اطاق شرقی که قبر سعدی در آنجا بود، به احترام شیخ اطاقی ساخته نشده بود و سقف آن به اندازه دو طبقه ارتفاع داشت. بنای فعلی آرامگاه سعدی از طرف انجمن آثار ملی در سال ۱۳۳۱ ه-ش با تلفیقی از معماری قدیم و جدید ایرانی در میان عمارتی هشت ضلعی با سقفی بلند و کاشیکاری ساخته شد. رو به روی این هشتی، ایوان زیبایی است که دری به آرامگاه دارد.
آثار
از سعدی آثار بسیاری در نظم و نثر ماندهاست:
بوستان: کتابیاست منظوم در اخلاق.گلستان: به نثر مسجعدیوان اشعار: شامل غزلیات و قصاید و رباعیات و مثنویات و مفردات و ترجیعبند و غیره (به فارسی) و چندین قصیده و غزل عربی.صاحبیه: مجموعه چند قطعه فارسی و عربیاست که سعدی در ستایش شمسالدین صاحب دیوان جوینی، وزیر اتابکان سرودهاست.قصاید سعدی: قصاید عربی سعدی حدود هفتصد بیت است که بیشتر محتوای آن غنا، مدح، اندرز و مرثیهاست. قصاید فارسی در ستایش پروردگار و مدح و اندرز و نصیحت بزرگان و پادشاهان آمدهاست.مراثی سعدی:قصاید بلند سعدی است که بیشتر آن در رثای آخرین خلیفه عباسی المستعصم بالله سروده شدهاست و در آن هلاکوخان مغول را به خاطر قتل خلیفه عباسی نکوهش کردهاست.سعدی چند چکامه نیز در رثای برخی اتابکان فارس و وزرای ایشان سرودهاست.مفردات سعدی:مفردات سعدی شامل مفردات و مفردات در رابطه با پند و اخلاق است.رسائل نثر:کتاب نصیحةالملوکرساله در عقل و عشقالجوابدر تربیت یکی از ملوک گویدمجالس پنجگانههزلیات سعدیاز میان چاپهای انتقادی آثار سعدی دو تصحیح محمدعلی فروغی و غلامحسین یوسفی از بقیه معروفترند.
بوستان
بوستان
بوستان کتابیاست منظوم در اخلاق در بحر متقارب (فعولن فعولن فعولن فعل) و چنانکه سعدی خود اشاره کردهاست نظم آن را در ۶۵۵ ه.ق. به پایان بردهاست. کتاب در ده باب تألیف و تقدیم به بوبکر بن سعد زنگی شدهاست. معلوم نیست خود شیخ آن را چه مینامیدهاست. در بعضی آثار قدیمی به آن نام سعدینامه دادهاند. بعدها به قرینهٔ نام کتاب دیگر سعدی (گلستان) نام بوستان را بر این کتاب نهادند. بابهای آن از قرار زیر است:
عقل و تدبیر و رایاحسانعشق و مستی و شورتواضعرضاقناعتعالم تربیتشکر بر عافیتتوبه و راه صوابمناجات و ختم کتابگلستان
گلستان
گلستان کتابی است که سعدی یک سال پس از اتمام بوستان، کتاب نخستش، آن را به نثر آهنگین فارسی در هفت باب «سیرت پادشاهان»، «اخلاق درویشان»، «فضیلت قناعت»، «فوائد خاموشی»، «عشق و جوانی»، «ضعف و پیری»، «تأثیر تربیت»، و «آداب صحبت» نوشته است.
غزلیات
غزلیات سعدی در چهار کتاب طیبات، بدایع، خواتیم و غزلیات قدیم گردآوری شدهاست.
سعدی و زبان فارسی
محمدعلی فروغی دربارهٔ سعدی مینویسد «اهل ذوق اِعجاب میکنند که سعدی هفتصد سال پیش به زبان امروزی ما سخن گفتهاست ولی حق این است که ...] ما پس از هفتصد سال به زبانی که از سعدی آموختهایم سخن میگوییم». ضیاء موحد دربارهٔ وی مینویسد «زبان فارسی پس از فردوسی به هیچ شاعری بهاندازهٔ سعدی مدیون نیست». زبان سعدی به «سهل ممتنع» معروف شدهاست، از آنجا که به نظر میرسد نوشتههایش از طرفی بسیار آساناند و از طرفی دیگر گفتن یا ساختن شعرهای مشابه آنها ناممکن.
حکایات
سعدی جهانگردی خود را در سال ۱۱۲۶ آغاز نمود و به شهرهای خاور نزدیک و خاور میانه، هندوستان، حبشه، مصر و شمال آفریقا سفر کرد(این جهانگردی به روایتی سی سال به طول انجامید)؛ حکایت هایی که سعدی در گلستان و بوستان آورده است، نگرش و بینش او را نمایان می سازد. وی در مدرسه نظامیه بغداد دانش آموخته بود و در آنجا وی را ادرار بود. در سفرها نیز سختی بسیار کشید، او خود گفته است که پایش برهنه بود و پاپوشی نداشت و دلتنگ به جامع کوفه درآمد و یکی را دید که پای نداشت، پس سپاس نعمت خدایی بداشت و بر بی کفشی صبر نمود. آن طور که از روایت بوستان برمی آید، وقتی در هند بود، سازکار بتی را کشف کرد و برهمنی را که در آنجا نهان بود در چاله انداخت و کشت؛ وی در بوستان، این روش را در برابر همه فریبکاران توصیه کرده است. حکایات سعدی عموماً پندآموز و مشحون از پند و و پارهای مطایبات است. سعدی، ایمان را مایه تسلیت می دانست و راه التیام زخم های زندگی را محبت و دوستی قلمداد می کرد. علت عمر دراز سعدی نیز ایمان قوی او بود.
آثار سعدی
| بوستان سعدی یا سعدینامه نخستین اثر سعدی است که کار سرودن آن در سال ۶۵۵ هجری قمری پایان یافته است. سعدی این اثر را در زمانی... ادامه مطلب ---
|
Abū-Muhammad Muslih al-Dīn bin Abdallāh Shīrāzī, Saadi Shirazi better known by his pen-name as Saʿdī or simply Saadi, was one of the major Persian poets of the medieval period. He is not only famous in Persian-speaking countries, but has also been quoted in western sources. He is recognized for the quality of his writings and for the depth of his social and moral thoughts.
A native of Shiraz, his father died when he was an infant. Saadi experienced a youth of poverty and hardship, and left his native town at a young age for Baghdad to pursue a better education. As a young man he was inducted to study at the famous an-Nizamiyya center of knowledge (1195–1226), where he excelled in Islamic sciences, law, governance, history, Arabic literature, and Islamic theology.
The unsettled conditions following the Mongol invasion of Khwarezm and Iran led him to wander for 30 years abroad through Anatolia (he visited the Port of Adana, and near Konya he met proud Ghazi landlords), Syria (he mentions the famine in Damascus), Egypt (of its music and Bazaars its clerics and elite class), and Iraq (the port of Basra and the Tigris river). He also refers in his work about his travels in Sindh (Pakistan across the Indus and Thar with a Turkic Amir named Tughral), India (especially Somnath where he encountered Brahmans) and Central Asia (where he meets the survivors of the Mongol invasion in Khwarezm).
He also performed the pilgrimage to Mecca and Medina and also visited Jerusalem. Saadi traveled through war wrecked regions from 1271 to 1294. Due to Mongol invasions he lived in desolate areas and met caravans fearing for their lives on once lively silk trade routes. Saadi lived in isolated refugee camps where he met bandits, Imams, men who formerly owned great wealth or commanded armies, intellectuals, and ordinary people. While Mongol and European sources (such as Marco Polo) gravitated to the potentates and courtly life of Ilkhanate rule, Saadi mingled with the ordinary survivors of the war-torn region. He sat in remote teahouses late into the night and exchanged views with merchants, farmers, preachers, wayfarers, thieves, and Sufi mendicants. For twenty years or more, he continued the same schedule of preaching, advising, and learning, honing his sermons to reflect the wisdom and foibles of his people. Saadi's works reflects upon the lives of ordinary Iranians suffering displacement, plight, agony and conflict, during the turbulent times of Mongol invasion.
Saadi was also among those who witnessed first-hand accounts of Baghdad's destruction by Mongol Ilkhanate invaders led by Hulagu during the year 1258. Saadi was captured by Crusaders at Acre where he spent 7 years as a slave digging trenches outside its fortress. He was later released after the Mamluks paid ransom for Muslim prisoners being held in Crusader dungeons.
When he reappeared in his native Shiraz he was an elderly man. Shiraz, under Atabak Abubakr Sa'd ibn Zangy (1231–60) was enjoying an era of relative tranquility. Saadi was not only welcomed to the city but was respected highly by the ruler and enumerated among the greats of the province. In response, Saadi took his nom de plume from the name of the local prince, Sa'd ibn Zangi. Some of Saadi's most famous panegyrics were composed an initial gesture of gratitude in praise of the ruling house, and placed at the beginning of his Bustan. The remainder of Saadi's life seems to have been spent in Shiraz.
This page is based on the copyrighted Wikipedia Saadi Shirazi; it is used under the Creative Commons Attribution-ShareAlike 3.0 Unported License. You may redistribute it, verbatim or modified, providing that you comply with the terms of the CC-BY-SA.
Saadi Shirazi Poems
- Ch 01 Manner Of Kings Story 01
I heard a padshah giving orders to kill a prisoner. The helpless fellow began to insult the king on that occasion of despair, with the tongue he had, and to use foul expressions according to the saying: - Ch 01 Manner Of Kings Story 04
A band of Arab brigands having taken up their position on the top of a mountain and closed the passage of caravans, the inhabitants of the country were distressed by their stratagems and the troops of the sultan foiled because the robbers, having obtained an inaccessible - Ch 01 Manner Of Kings Story 19
It is related that, whilst some game was being roasted for Nushirvan the just during a hunting party, no salt could be found. Accordingly a boy was sent to an adjoining village to bring some. Nushirvan said: "Pay for the salt lest it should become a custom and the village be ruined." Having been asked what harm could arise from such a trifling demand, Nushirvan replied: "The foundation of oppression was small in the world but whoever came augmented it so that it reached its present magnitude." If the king eats one apple from the garden of a subject His slaves will pull him up the tree from the roots. - Ch 01 Manner Of Kings Story 02
One of the kings of Khorasan had a vision in a dream of Sultan Mahmud, one hundred years after his death. His whole person appeared to have been dissolved and turned to dust, except his eyes, which were revolving in their orbits and looking about. All the sages were unable - Ch 08 On Rules For Conduct In Life - Max...
- Ch 01 Manner Of Kings Story 26
It is narrated that a tyrant who purchased wood from dervishes forcibly gave it away to rich -people gratuitously. A pious man passing near said: "Thou art a snake, stingest whom thou beholdest, Or an owl; wherever thou sittest thou destroyest. - Ch 01 Manner Of Kings Story 05
I saw at the palace-gate of Oglimish the son of a military officer who was endued with marvellous intellect, sagacity, perception and shrewdness; also the signs of future greatness manifested themselves on his forehead whilst yet a small boy. - Ch 01 Manner Of Kings Story 27
A man had attained great excellence in the art of wrestling, who knew three hundred and sixty exquisite tricks and daily exhibited something new. He had a particular affection for the beauty of one of his pupils whom he taught three hundred and fifty-nine tricks, refraining to impart to him only one. At last the youth had attained such power and skill that no one was able to contend with him and he went so far as to say to the sultan: "I allow superiority to my teacher on account of his age and from gratitude for his instruction but my strength is not less than his and my skill equal." The king, who was not pleased with this want of good manners, ordered them to wrestle with each other and a spacious locality having been fixed upon, the pillars of state and courtiers of his majesty made their appearance. The youth made an onslaught like a mad elephant with an impulse which might have uprooted a mountain of brass from its place but the master, who knew that he was in strength superior to himself, attacked him with the rare trick he had reserved to himself and which the youth was unable to elude; whereon the master, lifting him up with his hands from the ground, raised him above his head and then threw him down. Shouts were raised by the spectators and the king ordered a robe of honour with other presents to be given to the teacher but reproached and blamed the youth for having attempted to cope with his instructor and succumbed. He replied: "My lord, he has not vanquished me by his strength but there was a slender part in the art of wrestling which he had withheld from me and had today thereby got the upper hand of me." The master said: "I had reserved it for such an occasion because wise men have said: “Do not give so much strength to thy friend that, if he becomes thy foe, he may injure thee.” Hast thou not heard what the man said who suffered molestation from one whom he had educated? Either fidelity itself does not exist in this world Or nobody practices it in our time. - Ch 01 Manner Of Kings Story 03
I have heard that a royal prince of short stature and mean presence, whose brothers were tall and good-looking, once saw his father glancing on him with aversion and contempt but he had the shrewdness and penetration to guess the meaning and said: 'O father, a puny - Ch 01 Manner Of Kings Story 21
It is narrated that an oppressor of the people, a soldier, hit the head of a pious man with a stone and that the dervish, having no means of taking vengeance, preserved the stone till the time arrived when the king became angry with that soldier, and imprisoned him in a well. Then the dervish made his appearance and dropped the stone upon his head. He asked: "Who art thou, and why hast thou hit my head with this stone?" The man replied: "I am the same person whom thou hast struck on the head with this stone on such and such a day." The soldier continued: "Where hast thou been all this time?" The dervish replied: "I was afraid of thy dignity but now when I beheld thee in the well I made use of the opportunity."’ When thou seest an unworthy man in good luck Intelligent men have chosen submission. - Ch 01 Manner Of Kings Story 22
A king was subject to a terrible disease, the mention of which is not sanctioned by custom. The tribe of Yunani physicians agreed that this pain cannot be allayed except by means of the bile of a person endued with certain qualities. Orders having been issued to search for an individual of this kind, the son of a landholder was discovered to possess the qualities mentioned by the doctors. The king summoned the father and mother of the boy whose consent he obtained by giving them immense wealth. The qazi issued a judicial decree that it is permissible to shed the blood of one subject for the safety of the king and the executioner was ready to slay the boy who then looked heavenwards and smiled. The king asked: "What occasion for laughter is there in such a position?" The youth replied: "A son looks to the affection of his father and mother to bring his case before the qazi and to ask justice from the padshah. In the present instance, however, the father and mother have for the trash of this world surrendered my blood, the qazi has issued a decree to kill me, the sultan thinks he will recover his health only through my destruction and I see no other refuge besides God the most high." To whom shall I complain against thy hand If I am to seek justice also from thy hand? - Ch 01 Manner Of Kings Story 08
Hormuzd, being asked what fault the veziers of his father had committed that he imprisoned them, replied: 'I discovered no fault. I saw that boundless awe of me had taken root in their hearts but that they had no full confidence in my promises, wherefore I apprehended - Ch 01 Manner Of Kings Story 20
I heard that an oppressor ruined the habitations of the subjects to fill the treasury of the sultan, unmindful of the maxim of philosophers, who have said: "Who offends God the most high to gain the heart of a created being, God will use that very being to bring on his destruction in the world." Fire burning with wild rue will not Cause a smoke like that of afflicted hearts. - Ch 01 Manner Of Kings Story 14
One of the ancient kings neglected the government of his realm and kept the army in distress. Accordingly the whole of it ran away when a powerful enemy appeared. If he refrains from giving treasure to the troops They refrain from putting their hands to the sword.
All poems of Saadi Shirazi »
